Emile Durkheim'ın Hayatı

Tuğba Avcıoğlu Der Ki;

Emile Durkheim, 15 Nisan 1858 yılında Fransa’nın küçük bir şehri olan Epinal-Loren’de dünyaya gelmiştir. Bir Yahudi ailesinin oğludur. Louis Le Grand Lisesi’ne başlayan ve başarılı bir öğrenci olan Emile Durkheim, babasının ölümü üzerine 1879’da mezun olduğu Fransa’nın seçkin öğretim kurumlarından yüksek öğretmen okulu Ecole Normale Supérieure’e girmiştir. Öğrenimi sırasında felsefe ile yakından ilgilenmiş Fransa’da sosyal olay ve reformlar ile yakından ilgilenmiştir. Felsefî ve siyasi konuların hararetle tartışıldığı Yüksek Öğretmen Okulu’nda, toplumsal olaylara da olan ilgisi okul arkadaşlarının ve öğretmenlerinin gözünden kaçmamıştır.

Durkheim, toplumsal konularda kendini geliştirmiş; fakat o dönemde orta dereceli okullar ve üniversitede sosyoloji eğitimi verilmediğinden kariyerine felsefe öğretmeni olarak başlamıştır. 1882’de felsefe öğretmeni olmuş ve çeşitli Fransız liselerinde felsefe öğretmenliği yapmıştır. 1885’te araştırma yapmak üzere Almanya’ya gitmiştir. Almanya deneyimlerini Emile Durkheim’in Hayatı ve Eserlerine Toplu Bir Bakış 1 Emile Durkheim; Üçüncü Fransa Cumhuriyeti’nde Öğretmenlerin Eğitimcisi ve Eğitim Görüşleri 2 raporlaştırmıştır. Akademik raporlarından çıkardığı çalışmalarla Durkheim kısa süre içinde sosyal bilimler alanında gelecek vadeden bir figüre dönüşmüştür.

20 Temmuz 1887’de Bordeaux Üniversitesi’ne pedagoji dersleri vermek üzere öğretim görevlisi olarak atanmıştır. Buradaki çalışmaları ile sosyolojinin temelini atmıştır.

1887’de Durkheim, Louise Dreyfus ile evlenmiştir. Karısı Louise Dreyfus ile Andre ve Maria adında iki çocukları olmuştur.

Durkheim 1893’te yayınladığı “Toplumsal İş Bölümü” adını taşıyan kitabını yazmıştır. Yayımladığı bu eseri Durkheim'ın doktora tezidir. Durkheim bu kitabında sosyolojisinin başlıca konusu olan bireyler ve toplum arasındaki ilişkiler üzerinde durmuştur. Durkheim bu kitapta ''bir bireyler derlemesi bir toplumu nasıl oluşturabilir?'' sorusunun cevabını aramıştır.

Durkheim kısa bir süre sonra “Sosyolojik Yöntemin Kuralları (1895)” adlı eserini çıkarmıştır. Bu kitapla Durkheim asıl görüşlerini duyurmuş ve asıl ününü bu kitapla beraber kazanmıştır. Bu eserindeki araştırmalarında Durkheim, ailenin, hukukun, ahlakın ve diğer kurumların kökeninin dinde olduğunu ifade etmiştir. “Dini Hayatın İptidai Şekilleri” adlı eseri bu çalışmaların ürünüdür (Sanay, 1991).

1897 yılında Durkheim en önemli çalışmalarından birisi sayılan birey ile toplum arasındaki ilişkilerini incelediği İntihar (Le Suicide) kitabını çıkarmıştır. Durkheim çalışmasından önce birçok araştırmalar yapmıştı fakat intiharın sosyolojik açıklaması üzerinde duran ilk kişi Durkheim olmuştur. Durkheim'ın belirlediği en önemli metodolojik ilkelerden birisi'' toplumsal olgular ancak başka toplumsal olgularla açıklanabilir'' önermesidir. Bu gibi bir önermeyi intihar gibi psikolojik faktörlerle açıklamaya yatkın olduğumuz bir konuyu sosyolojik olarak sosyolojik araştırma konusu olarak seçmiş ve toplumsal entegrasyon ve intihar arasındaki ilişkiyi farklı sınıflara ayırmıştır. Durkheim' ın bu kitabı intiharları sınıflandırması, istatistikleri kullanım biçimi ve araştırma metotları nedeniyle çok fazla eleştiri alsa da günümüz de dahi onun temel savı geçerliliğini hala korumaktadır.

Durkheim' ın bir diğer önemli kitabı ise “Dini Hayatın Temel Biçimleri” (1915). Bu çalışmasında Durkheim neden her toplumun farklı dinlere inandığını ve bu farklılıkların neden kaynaklandığını açıklamaya çalışır. Bunun için antropolojik verilerden yararlanır ve dinin en temel biçimine iner. Dini Hayatın Temel Kavramları kitabında genel olarak diyebiliriz ki Durkheim dini hayatın toplumdaki yerini ve etkilerini, dinin toplumsal dayanışmayı nasıl etkilediğine değinmiştir.

Birkaç yabancı dil bilen Durkheim, 1896’da kurduğu l’AnnéeSociologique adlı akademik dergide Almanca, İngilizce ve İtalyanca sayısız metin üzerine eleştiriler yazmıştır. Yaptığı ahlâk ve sosyoloji çalışmalarından elde ettiği bilgileri makale hâlinde yayınlamış, sosyolojiyi psikolojiden ayırarak pozitif bir bilim hâline getirmiştir.

Fransa’da Auguste Comte’tan sonra sosyoloji okulunun en önde gelen kurucusu olan Durkheim’ın talebeleri küçük farklarla onun okulunu devam ettirmişlerdir. Emile Durkheim, arkasında bir araştırma okulu bırakmıştır. Hukuk, iktisat, dilbilim, etnoloji, sanat tarihi ve tarih araştırmalarının bir çoğunu genişleten Durkheim sosyolojisi temel bir bilim dalı hâline gelmiştir. Özellikle Ziya Gökalp ve diğer Türk sosyologları üzerinde de önemli derece de etkili olan Durkheim, Türkiye'de sosyolojinin gelişmesinde de önemli katkılarda bulunmuştur.

1902 yılında Paris’te Sorbonne Üniversitesine Fernand Buisson’un yanına atanmış ve burada çalışmalarına devam etmiştir. Burada Durkheim pedagoji profesörü oldu ve 1913 senesin de ilk sosyoloji kürsüsünü kurdu. (Bu aslında Fransa’da ki ilk sosyoloji kürsüsü değildir; bu kürsü felsefe bölümüne bağlıdır. Ancak ilk sosyoloji eğitimi yapılan kürsüdür ve 1913’te “Sosyoloji Kürsüsü” adını almıştır(Sezer,1985).)

Durkheim sosyolojisini özellikle ilk dönem konularını ağırlıklı olarak makro ölçekli analizler ve toplumsal yapının incelenmesi üzerine oluşturmuştur. İlkel dinler hakkındaki sonraki yazıları ise hem yapısalcı hem de post-yapısalcı düşünürler ve özellikle çağdaş Fransız sosyolojisi için esin kaynağı olmuştur.

Durkheim'in genel olarak çalışmaları ise şu şekilde ikiye ayrılır:

A) Maddi toplumsal olgular -Toplum -Toplumun yapısal ögeleri

B) Maddi olmayan toplumsal olgular -Ahlak -Kolektif vicdan -Toplumsal eğilimler, akımlar.

Durkheim 1900’lerde hızla gelişmekte olan Fransız sosyolojisinin bütün sorumluluğunu üzerine almıştır. Durkheim, gelişen toplum olayları ve Fransa’da milliyetçi akımlar önünde ve içinde yerini bulmaya çalışırken bu kez de I. Dünya Savaşı sınavı ile karşılaşmıştır. Yahudi olması nedeniyle Almanlar hesabına çalışabileceği suçlamasıyla karşılaşmıştır. Bu suçlamalar yanında 1915’de tek oğlu olan Andre Durkheim Balkan Cephesinde savaşırken ölmüştür (Duvignaud ve Sezer, 1985). Oğlunun ölümüne çok üzülen Durkheim 15 Kasım 1917’de Paris yakınlarında Fontainebleau’da 54 yaşında vefat etmiştir.

Görüldüğü gibi Durkheim birçok eser vermiş, birçok araştırma alanı, kavramlar ve düşünce üzerine çalışmalar yapmıştır. Bu çalışmalarının her biri değerini her geçen gün yıpranmadan korumakta ve sosyoloji çalışmalarına yardımı bulunmaktadır.


Başlıca Eserleri

• Toplumsal İş Bölümü (De La Division du Travail Social), 1893 • Sosyolojik Yöntemin Kuralları, (Règles de La Méthode Sociologique), 1895. • İntihar, (Le Suicide), 1897. • Din Hayatının İptidai Şekilleri, (Les Formes Êlémentaires de La Vie Religieuse), 1915. • Terbiye ve Sosyoloji, (Education et Sociologie), 1922. • Ahlak Terbiyesi, ( L’éducation Morale), 1925. • Meslek Ahlakı, (Le Morale Professionelle) • Sosyoloji Dersleri, (Leçons de Sociologie), 1898-1900. • Sosyal Bilim ve Eylem (La science sociale et L’action),1888-1908. • Hobbes Üzerine, 1894-1895. • İlkel Sını\ ama (Primitive Classification) (Marcel Mauss ile birlikte), 1903.


Kaynakça

Giddens, A. (Şubat 2008), Sosyoloji (s. 46-50). İstanbul : Kırmızı Yayınları.

Pehlivan, Emile Durkheim'in Hayatını ve Eserlerine Toplu Bir Bakış (s. 1-5).

Sezai, İ. (Eylül 2012). In İ. Sezai, Sosyolojiye Giriş (pp. 21-23). İstanbul: Beta Basım .